Македонски весник Илинден – Makedonski vesnik Ilinden
Фото: Јорго Сидери или (Георги Сидери Неговански)
Јорго Сидери, роден во селото Негован во близина на Лерин, недалеку од денешната албанска граница во современа Грција, сè уште денес се смета за многу симболична фигура, иако е широко погрешно разбран од академските кругови и пишаната историја за време на Битката за Македонија (во целата нејзина област, а не само во денешната Македонска држава според нашиот сегашен концепт).
Успешен трговец со дрва, бестрашен борец и човек во вистинската смисла на зборот, Јорго Сидeри ќе се соочи со суровата трагедија на убиството на еден од неговите синови од крволочните отомански раце, а како резултат на тоа таа потоа ќе се искачи на планините, каде што со години храбро ќе се бори против турски војници и башибозуци, како и разни претставници на вооруженото влијание на Бугарската егзархија на неговите македонски територии.
Уште од самиот почеток, тој и неговата чета ќе најдат заеднички јазик со истакнатиот водач на ВМРО, Митре Влаха, а потоа заедно ќе се борат против своите бројни непријатели, на обединет фронт со војводите на комитските чети, Атанас Јанков и Коте Христов.
Најинтересниот дел од оваа приказна, пак, има врска со фактот дека овој незаборавен, но и контрадикторен лик, дури и денес, според историографијата, е поделен на две различни личности, поточно, самиот Јорго Сидери и Георги (Јорго, или Ѓерѓ, на албански, со исто значење на името) Неговански.
Тоа е, човекот кој сè уште се памети во народното сеќавање како Капетан Георги, или Ванчо Борец.
Не случајно, приказните на двајцата (бидејќи секако станува збор за ист лик) се идентични во нивната суштина.
Георги Неговански, роден во албанско-влашко-македонското село Негован, кон крајот на 19 век, исто така се соочува со истата трагедија на убиството на неговиот син од страна на Турците, повторно во 1901 година, и ова е суштинската причина зошто, дури и во оваа верзија на описот на неговиот живот и воена дејност (иако под друго име), тој оди во планините да се бори како комит, со цел да го одмазди својот син и да се бори против непријателите на својот скромен и угнетен народ.
Делата на Георги Неговански Сидери продолжуваат понатаму, со неговото случајно вклучување во Бугарија во познатата афера со киднапирањето на американската мисионерка Мис Стоун, каде што ќе се извлечи сепак жив, само благодарение на интервенцијата на неговиот близок пријател и соборец, војвода Дончо Златков.
Исто така, во сите народни и историски приказни за нив, Јорго Сидери и Георги Неговански ја напуштаат историската сцена околу 1904 година (уапсени од отоманските власти и затворени во Солун).
Сепак, добро основаните народни (и семејни) традиции укажуваат дека неговата борба ќе продолжи долго потоа, по неговиот неколкугодишен егзил во Бостон, САД, од каде што се вратил во пресрет на Балканските војни и Прогласувањето за независност на Албанија, за повторно да се бори против истите непријатели (Османлиите во процес на пораз и Бугарите кои дошле со своите освојувачки војски до Поградец и Корча).
Георги Сидери Неговански ќе учествува во Прогласувањето на Република Корча со поддршка на француската армија во 1917 година (исклучувајќи ги Грците од поседот на таканаречениот албански Мал Париз) и ќе биде убиен од андартите токму во овие воени години кога борбата за ослободување на Македонија и Албанија беше пожива од кога било, борба што често ја делеа Македонците и Албанците (исто така преку соработката на четите на ВМРО, со водачите на албанските комитети, како што се Черчиз Топули, Михал Грамено, Темистокли Гермењи или Спиро Белкамени, кој потекнувал од друго мешано село во регионот на Лерин, Белкамен, населено со православни Албанци и Македонци).
Слично на Георги Сидери Неговански, од Негован, потекнуваат и други истакнати личности од Македонско потекло, како што се Коци Ѕоѕе и познатиот член на комитското движење, Никола Христов.
Со текот на времето, грчката и бугарската историографија ќе го присвојат (Грците) или ќе се обидат да го оцрнат споменот на овој непоколеблив човек, давајќи невистинити и лажни конотации на неговото големо дело и неговата бескомпромисна борба.
Георги Сидери Неговански е, во секој случај, еден и истиот човек, кој, речиси секогаш, сам, со својата пушка, се борел против безброј непријатели и секогаш ќе остане таков во народното сеќавање.
Автор: Елви Сидери, писател и повеќејазичен книжевен преведувач од Тирана