Да се ​​биде или да се чувствуваш Македонец во нашето современ период претставува фундаментално едно многу посебно чувство, кое во некои аспекти е речиси необјасниво со едноставни зборови или преку едно единствено можно толкување.

Бидејќи националниот термин „Македонец“, денес опфаќа во себе различни конотации и значења, кои во повеќето случаи се врежани врз него неволно.

Специфичните релевантни географски региони, античкото потекло, а исто така и денешната колективна свест, но главно директно поврзани со денешната држава Македонија, плод на борбата и националните и државотворните аспирации за независност на македонскиот народ, исполнети во рамките на оваа состојба на нашето време.

Сепак, општо е познато (иако не ретко се заборава, намерно или ненамерно), дека има Македонци и на друго место, надвор од денешната држава Македонија.

Во Грција, Егејците, угнетувани и понижени толку многу децении, пред и после Грчката граѓанска војна, но и во Бугарија, Албанија и на други места.

И денешниот Македонец роден и потомок од безброј генерации и со векови и векови во Албанија, исто така се соочува со слични егзистенцијални дилеми.

Живеејќи на периферијата на денешна Албанија, главно во близина на државните граници со Македонија (во Преспа и Голо Брдo и Гора), но и блиску до Грција во еден агол од Преспа и во Врбник, што претставува единствена егејска трага од Македонизмот во Албанија, Македонецот од наше време во Албанија е вклучен во општите структурни, културни, дијалектни и ментални рамки (меѓу Гегите и Тоските) на албанската држава, повеќе од еден век по нејзината независност од Османлиите.

Македонецот од Албанија е исто толку Албанец (во однос на државјанството, но и проблемите, тешкотиите, секојдневниот живот, рутините и традициите) како и остатокот од населението на оваа држава, каде што е исто толку домаќин како и неговите сограѓани од албанска националност.

Во своите древни матични региони, но и во големите градови каде што присуството на Македонците од Албанија е опипливо долго време, Тирана, Елбасан (со изразено голобрдско присуство, како што е семејното потекло од Стеблево на националниот херој, извонредниот антифашистички идеалист, Ќемал Стафа, духовниот водач на национално-ослободителното движење по окупацијата на Албанија од страна на фашистичка Италија во 1939 година), Драч и Скадар во исто време (каде што имало голема миграција на семејства од Река и Струга на преминот од 19-ти до 20-ти век), Македонците оставиле неизбришливи траги во историските анали на секое место каде што живееле, со чест, посветеност и напорна работа, засекогаш.

И не случајно, нивните траги се наоѓаат денес низ цела Албанија, во топоними цврсто врежани во народната меморија, особено на Албанците (преку огромното мнозинство топоними од словенско потекло во современа Албанија).

И ова историско сеќавање поврзано со Македонците, кирилицата, азбучното и културно влијание на црковните отци и просветители на Охридската школа (Климент, Наум и други ученици на кирилицата), се наоѓа уште посилно од кога било во Берат, градот на еден прозорец над другиот, во Бобоштица во Корча, во Дренова, во Свети Јован Владимир во Елбасан, а особено во величествените цркви во околината на Пешкопеја, во Дебар (Крчиште, Ербеле итн.).

Слично на тоа, топонимијата на Албанија ни нуди многу значајни примери во овој поглед, како што се Бержита на планинскиот влез во Тирана (кога се доаѓа од Елбасан) или Драгобија во северна Тропоја.

Јасно е дека станува збор за топоними кои се неразделно поврзани со древните словенски племиња Берзити и Драговити, без никакво сомнение.

Денешните Македонци во Албанија се потомци и на непоразените жители на Светиград, можеби најлојалниот град на Ѓерѓ Кастриоти Скендербег, кои се бореле до смрт, без никогаш да се предадоа на ордите од неколку десетици илјадици Османлии, и покрај суровата опсада што претрпи овој град.

А традициите, како и историските факти, покажуваат дека по изградбата на тврдината Елбасан (кој затоа го има ова отоманско име и денес, а не Скампа како во илирското време или средновековната Албанија), многу локални семејства од Охрид на брегот на езерото биле однесени со сила и преместени во новиот утврден град од страна на Османлиите, претставувајќи го можеби првото јадро на населението на овој град.

Поради овие причини, а можеби и многу други, уште поважни, денешниот Македонец во Албанија е и единствен и неразделен дел од македонското национално стебло, во сегашната држава Македонија, но и насекаде каде што живеат Македонци во нашите денови.

Автор: Елви Сидери, писател и повеќејазичен книжевен преведувач од Тирана