Intervistë ekskluzive për gazetën maqedonase “Ilinden”: Përfaqësuesja e pakicës kombëtare maqedonase në Komitetin për pakicat kombëtare në Republikën e Shqipërisë, Marjana Kostofski Felah

Gazeta maqedonase “Ilinden”: Marjana Kostofski Felah, duke pasur parasysh faktin se pozicioni juaj është domethënës për maqedonasit në Republikën e Shqipërisë, si përfaqësuese e tyre në Komitetin shumë të rëndësishëm për Minoritetet në Republikën e Shqipërisë, ju lutemi të prezantoni lexuesit tanë me historia juaj profesionale.

Së pari dua t’ju falënderoj për këtë intervistë, mund të them se kjo është intervista ime e parë që kur jam emëruar si përfaqësuese e pakicës kombëtare maqedonase në Komitetin për Pakicat Kombëtare të Republikës së Shqipërisë. Gjithashtu, dua t’ju falënderoj të gjithë ju që keni punuar për shumë vite në përgatitjen dhe botimin e kësaj gazete shumë të rëndësishme maqedonase, “Ilinden”. Prejardhja ime është nga Prespa, Bashkia Pustec, një zonë e banuar tradicionalisht nga pakica maqedonase në Republikën e Shqipërisë. Që e vogël gjithmonë më kanë ushqyer me frymën se ne jemi maqedonas dhe kemi jetuar në atë territor me shekuj. Në moshën 14-vjeçare u transferova në Tiranë, kryeqytetin e Shqipërisë, për të vazhduar arsimin e mesëm dhe më pas atë të lartin dhe masterin. Gjatë studimeve kam qenë pjesë e aktiviteteve të organizuara nga shoqata maqedonase “Sonce”, jam antare si dhe anëtare e partisë së vetme maqedonase në Shqipëri, AMIE. Në vitin 2015, një vit pasi u diplomova dhe fitova përvojë në profilin tim (financë dhe kontabilitet) në sektorin privat, u punësova në Ambasadën Maqedonase në Tiranë si sekretare dhe përkthyese deri në pozicionin tim aktual. Gjatë punës sime në Ambasadë, pata rastin të njihem me problemet e minoritetit tonë në Shqipëri, si dhe të kontribuoj përmes përkthimeve të ndryshme të librave për ruajtjen e gjuhës maqedonase. Ndërkohë, si pjesë e Ambasadës Maqedonase në Tiranë, fitova njohuri profesionale në lidhje me çështjet protokollare, fitova përvojë në komunikim si me institucionet shtetërore maqedonase ashtu edhe me ato shqiptare. Kam pasur rastin të marr pjesë në shumë aktivitete të Ambasadës, disa prej të cilave i kemi organizuar së bashku me ambasadorin dhe diplomatët e tjerë. Në vitin 2017 fillova të përkthej dhe lexoj vullnetarisht lajmet në gjuhën maqedonase që ende transmetohen në RTSH 2 (Radio Televizioni Shqiptar). Një vit më parë jam emëruar anëtare e Komitetit për Pakicat Kombëtare, si përfaqësuese e pakicës kombëtare maqedonase në Republikën e Shqipërisë.

Gazeta maqedonase “Ilinden”: Lexuesit tanë me siguri janë të interesuar që kur ekziston Komiteti për pakicat kombëtare, kush ishin paraardhësit tuaj dhe si funksionon Komiteti për pakicat kombëtare?

Komiteti për Pakicat Kombëtare, më parë Komiteti Shtetëror i Minoriteteve, u krijua me Vendimin e Qeverisë nr.127, më 11 mars 2004. Në bazë të atij vendimi, nga viti 2004 deri në vitin 2017, në Republikën e Shqipërisë njiheshin zyrtarisht tre pakica kombëtare etnike, grekët, maqedonasit dhe serbo-malazezët, si dhe dy pakica etno-gjuhësore, vllehët dhe romët. Sipas ligjit nr.96/2017 “Për mbrojtjen e pakicave kombëtare në Republikën e Shqipërisë”, u krijua Komiteti për Pakicat Kombëtare. Qëllimi i Komitetit është të sigurojë mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave dhe interesave të pakicave kombëtare në Republikën e Shqipërisë. Komiteti është një organ konsultativ i qeverisë për çështje dhe probleme që lidhen me të drejtat e pakicave kombëtare në Shqipëri. Komiteti ka të drejtë t’u propozojë autoriteteve shtetërore çështje me rëndësi të veçantë për pakicat, veçanërisht në lidhje me zbatimin e detyrimeve kushtetuese, si dhe akte të tjera të veçanta që rregullojnë të drejtat dhe liritë e pjesëtarëve të pakicave. Gjithashtu ka të drejtë t’u propozojë autoriteteve, qendrore dhe lokale, masa të mundshme dhe konkrete për përmirësimin e nivelit të të drejtave të pakicave kombëtare. Paraardhësit e mi janë i nderuari z. Fote Nikolla, një nga aktivistët e parë të minoritetit maqedonas dhe shkrimtar dhe përkthyes i disa librave, si dhe z. Niko Kitani, i cili kontribuoi në Komitet veçanërisht gjatë përgatitjes së ligjit nr. 96/2017.

Gazeta maqedonase “Ilinden”: Dihet se Ligji për pakicat kombëtare në Republikën e Shqipërisë është miratuar në vitin 2017. Pas miratimit të tij u tha se do të miratohen dhe nën aktet për funksionalitetin e ligjit, sepse dokumentet janë shumë të rëndësishme për pakicat kombëtare. Megjithatë, deri më sot të dhënat nuk janë sjellë. A do të thotë kjo se ligji nuk është funksional dhe a mund të na shpjegoni se cila është pengesa për të sjellë këto të dhëna?

Po, Ligji për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare në Republikën e Shqipërisë është miratuar në vitin 2017 dhe prej tij burojnë 12 akte nënligjore, nga të cilat 9 janë miratuar dhe tre të tjera janë në proces. Është gjithashtu e vërtetë se një nga aktet nënligjore ende i pa miratuar është ai për Vetëidentifikimin, i cili është një akt shumë i rëndësishëm për të gjitha pakicat dhe veçanërisht për popullatën tonë maqedonase në territorin shqiptar. Ne si institucion kemi përfunduar të gjithë procedurën për aktet nënligjore që janë në kompetencën tonë, ndërsa përgjegjëse për aktet e mbetura është Ministria e Brendshme e Shqipërisë. Komiteti është në kontakt të vazhdueshëm me Ministrinë e Brendshme të Shqipërisë për miratimin sa më të shpejtë të këtyre akteve. Për sa i përket funksionimit të ligjit 96/2017, dua të përmend se një nga aktet që dalin prej tij është edhe “Fondi për pakicat kombëtare” i cili funksionon prej dy vitesh dhe deri më tani janë financuar disa projekte, ndër të cilët një projekt i Shoqatës maqedonase “Ilinden” për botimin e një albumi me fotografi të veshjeve popullore të pakicës kombëtare maqedonase në Shqipëri.

Gazeta maqedonase “Ilinden”: Problemet me të cilat përballet pakica kombëtare maqedonase në Republikën e Shqipërisë janë të shumta, por a mund të veçoni problemet më urgjente, ndoshta më të gjata të pazgjidhura? A ka një vizion për zgjidhjen e tyre?

Pakica kombëtare maqedonase në Shqipëri përballet me disa probleme, njëri prej të cilëve është edhe një problem me të cilin ballafaqohen edhe bashkatdhetarët tanë shqiptarë, që është emigrimi masiv dhe veçanërisht ai i të rinjve. Është e trishtueshme kur shohim mbylljen e shkollave për shkak të numrit të vogël të nxënësve. Për shembull, në Bashkinë e Pustecit, nëse më parë çdo fshat kishte shkollën e vet nga klasa e parë deri në të katërtën, ku mësohej gjuha maqedonase, tani ka vetëm një në fshatin Tuminec, një shkollë nëntëvjeçare në Goricë të Vogël, dhe një shkollë nëntëvjeçare dhe të mesme në Pustec. Kjo lidhet drejtpërdrejt me mësimin e gjuhës maqedonase tek gjeneratat e reja. Një problem tjetër me të cilin përballen maqedonasit në Shqipëri është mungesa e investimeve apo krijimi i vendeve të punës në zonat ku banojnë banorë me përkatësi maqedonase, që lidhet drejtpërdrejt me çështjen e emigrimit. Për zgjidhjen e tyre, mendoj se janë marrë disa masa, për shembull, kohët e fundit po i kushtohet vëmendje zhvillimit të turizmit në zonën e Prespës. Dhe për sa i përket zonës së Gollobordës, funksionimi 24-orësh i pikës kufitare Trebishtë – Jepishtë do të sjellë edhe më shumë investime për përmirësimin e gjendjes së rrugëve dhe zhvillimin e agroturizmit, të gjitha këto mund të funksionojnë shumë mirë në këto zona të cilave zoti i ka dhuruar një natyrë të mrekullueshme.

Gazeta maqedonase “Ilinden”: Regjistrimi i vitit 2023 në Republikën e Shqipërisë ka përfunduar së fundmi, me organizatat maqedonase që reagojnë ndaj presionit të panevojshëm ndaj maqedonasve për t’u deklaruar pjesëtarë të një pakice tjetër. A keni pasur mundësi të mësoni për problemet që kanë pasur maqedonasit në procesin e regjistrimit dhe a keni reaguar ndaj informacioneve të tilla në drejtim të mbrojtjes së interesave të maqedonasve në Shqipëri para shtetit dhe institucioneve ndërkombëtare?

Si institucion, ne e kemi ndjekur me vëmendje të veçantë censin. Nëpërmjet komunikimeve me INSTAT-in, u siguruam se regjistrimi i popullsisë dhe banesave do të kryhet sipas standardeve evropiane dhe botërore. Në të njëjtën kohë, kam qenë në kontakt të vazhdueshëm me organizatat joqeveritare maqedonase, me përfaqësues të partisë maqedonase AMIE, si dhe me Ambasadën Maqedonase në Tiranë. Në fund të gjysmës së parë të vitit 2024 pritet të publikohen rezultatet e Censit. Atëherë do të kemi një pasqyrë të qartë të gjendjes së pakicës sonë maqedonase. Si pjesë e kompetencave që kemi në Komitet, ne do të bëjmë rekomandime dhe do të japim opinionet tona për këtë proces në raportet që do të dorëzojmë pranë autoriteteve shqiptare ashtu edhe pranë institucioneve ndërkombëtare.

Gazeta maqedonase “Ilinden”: Cilat janë kontaktet tuaja me përfaqësuesit zyrtarë të Maqedonisë në Republikën e Shqipërisë dhe a planifikoni bashkërisht ndonjë projekt të ardhshëm në interes të maqedonasve në Republikën e Shqipërisë?

Kandidaturën time për përfaqësuese të pakicës maqedonase në Komitet e kanë përkrahur shoqata maqedonase “Sonce”, si dhe figura të shquara të pakicës sonë në Shqipëri, ndër të cilët Fote Nikolla, Niko Kitani, Ilinden Spase, si dhe kryetari i Bashkisë Pustec, Pali Kolefski. Kontaktet e mia jo vetëm me këta përfaqësues, por edhe me persona të tjerë të shquar, pjesëtarë të minoritetit maqedonas në Republikën e Shqipërisë janë të vazhdueshme. Ne punojmë së bashku për të gjetur zgjidhje të përbashkëta për problemet tona, secili sipas kompetencave që ka. Këtu mund të veçoj bashkëpunimin e shkëlqyer me Ambasadën Maqedonase në Tiranë, veçanërisht marrëdhënien time me ambasadorin Danço Markovski, me të cilin kemi komunikim të shkëlqyer dhe gjatë vitit të parë të mandatit tim kemi organizuar disa aktivitete. Në bashkëpunim me Ambasadën dhe Akademinë Brainster, disa të rinjë të pakicës maqedonase janë përzgjedhur për të ndjekur Akademinë e Programimit Front-End përmes ndarjes së bursave. Pas përfundimit të këtij arsimi cilësor, ata do të kenë mundësinë e punësimit në industrinë e IT-së. Bashkëpunim të shkëlqyeshëm kam edhe me aktivistin e njohur maqedonas, profesorin Kimet Fetahu dhe me kryetarin e MEAI-t për Tiranën, Endri Fetahu, me të cilin po planifikojmë disa projekte veçanërisht për përfshirjen më të madhe të pjesëtarëve të rinj të pakicës maqedonase në jetën politike dhe shoqërore të Shqipërisë. Gjithashtu, përmes Fondit për Projekte të Komitetit për Pakicat Kombëtare, ka mundësi të shkëlqyera për të mbështetur projekte të vogla, dhe këtu do të shfrytëzoja rastin të bëj thirrje për pjesëmarrje sa më të madhe të shoqatave maqedonase për aplikim.

Gazeta maqedonase “Ilinden”: A ka ndonjë gjë të veçantë që dëshironi të dërgoni si mesazh për maqedonasit në Republikën e Shqipërisë?

Dëshiroj të dërgoj mesazhin tim veçanërisht për të rinjtë e pakicës maqedonase në Shqipëri, që të mos druhen të shprehen lirisht çfarë janë dhe të vazhdojnë të ruajnë gjuhën, kulturën dhe traditat tona. Gjithashtu do të doja të bëja thirrje për një bashkëpunim më të madh mes të gjithëve ne për përmbushjen më të mirë të të drejtave dhe lirive tona që na takojnë me ligj.

 

Gazeta maqedonase “Ilinden”

Kryeredaktor: Nikolla Gjurgjaj

Advertisement