Македонски весник Илинден – Makedonski vesnik Ilinden
Владата предложи измени во организацијата на институциите на јавната администрација, со што категоријата на неминистерски институции се намалува од сегашните 3 на 2, со цел зголемување на функционирањето и отчетноста. За создавање институции зависни од министерствата, предложено е да се утврди минимален праг на вработени што ќе го оправда нивното создавање.
Измените се предложени во нацрт-законот „За некои дополнувања и измени на законот бр. 90/2012, „За организацијата и функционирањето на државната администрација“, објавен на јавни консултации.
Според нацрт-законот за измени и дополнувања на Законот бр. 90/2012, кој е дел од Реформата на јавната администрација, бројот на типологии на неминистерски институции ќе се намали од 3 на 2, со цел да се разјасни нивната улога и одговорности. Нацрт-законот предлага спојување на Зависните институции и Автономните агенции во една категорија, додека Регулаторните органи ќе бидат преконцептуализирани како посебен вид со загарантирана функционална автономија според европските стандарди.
„Влежечкото законодавство предвидува три вида неминистерски тела: Зависни институции (VI), Автономни агенции (AA), обете подредени на министерствата и извршуваат исти функции за спроведување на политиките, но со различни правни режими на организација и функционирање, и Органи или субјекти Регулаторни органи кои се основани со посебни закони, а кои поднесуваат извештај до Собранието и исто така извршуваат функции за спроведување на политиките, но конкретно од регулаторен карактер (пазари и индустрии).
„Тековната разлика помеѓу подредените институции и автономните агенции не се базира на критериуми за функционална дистинкција. Исто така, држењето на регулаторните органи надвор од надзорот на владата носи проблеми во спроведувањето на принципот на поделба на властите, фрагментација на способноста/одговорноста на владата за изготвување и спроведување на државните политики и вакуум во системот на одговорност и отчетност на владата“, се цитира во извештајот.
Предлог-законот предлага постоење само на два вида неминистерски/извршни тела, имено одржување на класични институции на зависност (IV) каде што според овој предлог ќе бидат вклучени и сегашните автономни агенции, и целосно реконцептуализирање на Автономните агенции за да се прилагоди на сегашната типологија на Регулаторни органи, преку регулирање на нивниот правен режим на организација и функционирање способен да гарантира целосна функционална автономија во извршувањето на регулаторните функции, како што бара европското законодавство за секој од регулаторите“, се цитира во извештајот.
Предлог-законот, исто така, го привлекува вниманието кон проблематичната ситуација со малите институции зависни од министерствата, нагласувајќи ја потребата од регулирање на нивното функционирање.
„Од анализата на ситуацијата, произлегува дека поради недостатоците во Законот 90, постои тенденција за одвојување на внатрешните административни единици на министерствата (дирекции/генерални дирекции) од министерскиот апарат, создавајќи се како независни подредени институции. Овој недостаток во некои случаи доведе до создавање на многу мали подредени тела/институции, кои всушност немаат капацитет да функционираат одделно надвор од матичното министерство. Предлог-законот предлага утврдување на минимален праг на вработени што го оправдува создавањето на подредена институција и признавање на нов вид дирекција со посебен статус во рамките на министерскиот апарат, без правен субјективитет, но со зголемена автономија врз основа на делегирање на министерот“.
Исто така, системот на надзор или одговорност на институциите за неминистерските тела се покажува како неуниформиран. Предлог-законот, исто така, предлага создавање на задолжителен, унифициран систем на надзор/одговорност на неминистерските тела врз основа на резултатите од институцијата.
Што се однесува до институциите подредени на премиерот, сегашното законодавство нема одредби или ограничувања за нив, третирајќи ги исто како институциите подредени на министерствата. Извештајот нагласува дека со текот на годините ова создало преоптоварување во нормалното функционирање на центарот на владата како резултат на значителен број институции подредени на премиерот.
Предлог-законот предлага додавање на неколку одредби за создавање институции подредени на премиерот. Одредбите предвидуваат позитивни и негативни критериуми.
Предлог-законот, исто така, предлага две специфични интервенции според кои: „Дирекцијата“ станува суштинско ниво на ексклузивно донесување одлуки во министерство, а раководителот на дирекцијата (директор) е исклучиво одговорен за сите процеси на донесување одлуки во рамките на надлежноста на соодветната дирекција, со исклучок, се разбира, на донесувањето одлуки што е експлицитно доделено со закон на други повисоки раководители (државни службеници од категоријата на виш менаџмент) или на самиот министер, и ii) дефиниран е збир на едноставни правила што овозможуваат делегирање во зависност од типологијата на донесување одлуки или конкретното донесување одлуки.
Меѓу другото, нацртот предлага нови правила за посилна контрола на институционалните промени, барајќи детални анализи од страна на министерствата пред создавањето на нови институции и доверувајќи му ја главната улога во овој процес на Одделот за јавна администрација.